Kompendium zrównoważonego rozwoju
11 września 2024 (Last updated: 19 maja 2026)
Stworzyliśmy to kompendium zrównoważonego rozwoju, aby zebrać i uporządkować najważniejszą wiedzę w jednym miejscu. Dzięki temu przewodnikowi łatwiej zrozumiesz i wdrożysz zasady zrównoważonego rozwoju w firmie oraz przyczynisz się do lepszej przyszłości nas wszystkich.
Spis treści
- Czym jest ESG?
- Czy raportowanie ESG dotyczy mojej firmy?
- Najważniejsze regulacje ESG
- Narzędzia do raportowania ESG
- Słowniczek pojęć ESG
ESG w pigułce: Co to jest?
To zestaw mierników, które pokazują, jak Twoja firma zarządza ryzykiem i wpływem na otoczenie. Ale ESG to przede wszystkim strategia budowania odpornego biznesu. Dla banków, inwestorów i Twoich największych kontrahentów dane ESG są dziś tak samo ważne jak bilans finansowy czy rachunek zysków i strat.
E (Environmental) – Środowisko: Jak Twoja firma korzysta z zasobów planety?
Kluczowe wskaźniki: ślad węglowy (Scope 1, 2 i 3), efektywność energetyczna, gospodarka odpadami (GOZ) oraz ochrona bioróżnorodności.
S (Social) – Społeczeństwo: Jakie relacje budujesz z ludźmi?
Kluczowe wskaźniki: bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP), luka płacowa (ang. gender pay gap), dbanie o prawa człowieka w łańcuchu dostaw oraz inkluzywność.
G (Governance) – Ład korporacyjny: Jak zarządzasz organizacją?
Kluczowe wskaźniki: przejrzystość struktury właścicielskiej, przeciwdziałanie korupcji, etyka biznesowa oraz sposób, w jaki zarząd nadzoruje kwestie zrównoważonego rozwoju.
Czy raportowanie ESG dotyczy mojej firmy?
Obowiązek raportowania dotyczy przede wszystkim dużych firm. Po zmianach wprowadzonych pakietem Omnibus zakres CSRD został zawężony, a część terminów przesunięta. Dlatego ustawowy obowiązek obejmuje dziś mniejszą liczbę firm niż planowano. Zakres i harmonogram zależą od wielkości organizacji oraz aktualnych regulacji unijnych.
Jeśli współpracujesz z większymi firmami, Twoja działalność może być uwzględniana w ich emisjach pośrednich (tzw. Scope 3). Nawet jeśli Twoja organizacja nie podlega obowiązkowi raportowania, możesz zostać poproszony o dane ESG przez partnerów biznesowych, a także klientów, banki lub inwestorów.
Dlatego nawet firmy nieobjęte obowiązkowym raportowaniem coraz częściej włączają ESG do swoich strategii.
Najważniejsze regulacje ESG
CSRD – Corporate Sustainability Reporting Directive
CSRD reguluje raportowanie danych zrównoważonego rozwoju przez wybrane przedsiębiorstwa. Duże organizacje objęte dyrektywą ujawniają dane środowiskowe, społeczne i dotyczące ładu organizacyjnego zgodnie ze standardami ESRS. Dla mniejszych firm może to oznaczać rosnącą liczbę pytań o dane ESG ze strony partnerów biznesowych.
CSDDD – Corporate Sustainability Due Diligence Directive
Dyrektywa dotycząca należytej staranności w łańcuchu dostaw. Zobowiązuje duże firmy do monitorowania wpływu działalności na prawa człowieka i środowisko oraz zarządzania ryzykami u swoich dostawców. Może wiązać się z rosnącymi oczekiwaniami wobec MŚP dotyczącymi danych o pochodzeniu surowców, warunkach pracy i ryzykach środowiskowych.
ESPR – Ecodesign for Sustainable Products Regulation
Rozporządzenie UE dotyczące projektowania zrównoważonych produktów. Wprowadza wymagania związane m.in. z trwałością, możliwością naprawy, recyklingiem oraz dostępnością danych o produkcie w całym jego cyklu życia. Jest podstawą wdrażania Cyfrowego Paszportu Produktu dla wybranych kategorii produktów.
EUDR – EU Deforestation Regulation
Rozporządzenie przeciwdziałające wylesianiu. Jeśli działasz w branżach wykorzystujących m.in. drewno, kakao, kawę, soję czy kauczuk, musisz udokumentować pochodzenie surowców i wykazać, że nie przyczynisz się do degradacji lasów.
Czym jest EUDR? – Akademia Cyfryzacji GS1 Polska
Green Claims
Regulacje dotyczące deklaracji środowiskowych i komunikacji ekologicznej. Jeśli używasz określeń takich jak „ekologiczny”, „neutralny klimatycznie” czy „przyjazny środowisku”, musisz potwierdzić je rzetelnymi danymi. Nieudokumentowane deklaracje mogą skutkować sankcjami regulacyjnymi oraz utratą wiarygodności marki.
Omnibus
Potoczne określenie pakietu zmian wprowadzonych przez Komisję Europejską w 2025 roku, które uprościły część obowiązków raportowych. Zmiany zmniejszyły zakres obowiązkowego raportowania dla części firm i przesunęły niektóre terminy.
PPWR – Packaging and Packaging Waste Regulation
Unijne rozporządzenie dotyczące opakowań i odpadów opakowaniowych. Wprowadza nowe wymagania w zakresie projektowania opakowań, ograniczania ich ilości, zwiększania możliwości recyklingu oraz stosowania materiałów wtórnych. Przepisy te bezpośrednio wpływają na projektowanie opakowań i nakładają nowe obowiązki na producentów, którzy wprowadzają towary na rynek europejski.
Jakich narzędzi użyć?
Obliczanie śladu węglowego
Uczestnicy Systemu GS1 Polska mogą korzystać z narzędzia Envirly, które umożliwia obliczenie śladu węglowego organizacji bez konieczności posiadania specjalistycznej wiedzy.
Narzędzie obejmuje trzy zakresy emisji zgodnie z GHG Protocol oraz ISO 14064-1:
- Zakres 1 – bezpośrednie emisje z działalności firmy (np. spalanie paliw),
- Zakres 2 – emisje związane ze zużyciem energii,
- Zakres 3 – emisje w całym łańcuchu dostaw (np. zakupione towary, transport, odpady).
Zakres 1 i 2 dotyczą bezpośredniej działalności operacyjnej firmy, natomiast Zakres 3 pozwala analizować wpływ całego łańcucha wartości.
Narzędzie umożliwia wprowadzanie danych w różnych formach (np. faktury, arkusze kalkulacyjne), analizę kluczowych źródeł emisji oraz monitorowanie postępów redukcji. W efekcie firma może zidentyfikować obszary o największym wpływie oraz przygotować dane wymagane przez klientów, banki i partnerów biznesowych.
Raportowanie ESG w standardzie VSME
Drugim narzędziem jest platforma wspierająca raportowanie na rzecz zrównoważonego rozwoju zgodnie ze standardem VSME, opracowana we współpracy GS1 Polska z partnerem technologicznym Findings.
Badania GS1 Polska wskazują, że wiele firm z sektora MŚP nadal ma ograniczoną wiedzę o ESG i regulacjach, dlatego uproszczone narzędzia raportowe stają się istotnym wsparciem w przygotowaniu danych ESG.
Platforma umożliwia:
- ocenę poziomu dojrzałości ESG zgodnie z VSME,
- wygenerowanie raportu ESG dla klientów i instytucji finansowych,
- identyfikację luk w obszarach E, S i G,
- monitorowanie postępów w czasie,
- analizę danych w łańcuchu dostaw.
Narzędzie wspiera firmy, które chcą uporządkować dane ESG i odpowiadać na wymagania rynku bez wdrażania pełnego raportowania zgodnego z ESRS.
Słowniczek pojęć ESG
Analiza cyklu życia LCA
LCA (ang. Life Cycle Assessment) – metoda oceny wpływu produktu na środowisko – od surowca po utylizację. W praktyce pomaga firmie sprawdzić, gdzie powstają największe emisje i koszty.
Analiza podwójnej istotności
Proces oceny, który identyfikuje zarówno wpływ organizacji na środowisko i społeczeństwo, jak i wpływ czynników zewnętrznych na finanse organizacji. Jest obowiązkowym punktem wyjścia do raportowania ESRS.
Cyfrowy Paszport Produktu
Cyfrowy zapis danych o składzie, pochodzeniu i możliwościach recyklingu produktu. Pozwala każdemu uczestnikowi łańcucha dostaw na natychmiastowy dostęp do informacji o śladzie węglowym i cyklu życia produktu.
Dekarbonizacja
Proces redukcji emisji dwutlenku węgla (CO₂) i innych gazów cieplarnianych. Celem dekarbonizacji jest ograniczenie globalnego ocieplenia.
Efektywność energetyczna
Wykorzystanie mniejszej ilości energii do wykonania tej samej pracy lub uzyskania tego samego efektu. Jest to kluczowy element zrównoważonego rozwoju, który pomaga zmniejszyć zużycie zasobów i emisje.
ESRS – European Sustainability Reporting Standards
Standardy opracowane przez Unię Europejską, które ujednolicają sposób raportowania przez firmy działań związanych ze zrównoważonym rozwojem. Obejmują m.in. zmiany klimatyczne, zarządzanie zasobami wodnymi, bioróżnorodność i odpowiedzialność społeczną.
GHG
GHG, czyli gazy cieplarniane, to składniki atmosfery zatrzymujące ciepło, co prowadzi do efektu cieplarnianego. Wśród nich są m.in. dwutlenek węgla (CO₂), metan (CH₄), podtlenek azotu (N₂O) oraz gazy fluorowane (HFC, PFC, SF₆).
Gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ)
Model gospodarczy, który minimalizuje odpady i maksymalizuje wykorzystanie zasobów poprzez recykling, ponowne użycie i regenerację materiałów.
Greenwashing
Podawanie nieprawdziwych lub nieprecyzyjnych informacji o działalności proekologicznej firmy.
Czym jest greenwashing? – Akademia Cyfryzacji GS1 Polska
Greenhushing
Ukrywanie działań proekologicznych z obawy przed nadmierną kontrolą lub oskarżeniem o błąd w komunikacji.
Raportowanie ESG
Proces zbierania, analizowania i publikowania danych o wpływie firmy na środowisko, społeczeństwo i zarządzanie. Celem jest zwiększenie przejrzystości i odpowiedzialności biznesu.
Rozszerzona odpowiedzialność producenta
ROP to mechanizm, który reguluje systemy gospodarowania wybranymi odpadami. Dotyczy różnych rodzajów odpadów, takich jak opakowania, zużyty sprzęt elektroniczny, baterie i stare pojazdy. Firmy muszą stworzyć system do zbierania i przetwarzania tych odpadów, a także pokryć koszty tego procesu.
Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR)
Koncepcja, zgodnie z którą firmy dobrowolnie uwzględniają aspekty społeczne i środowiskowe w swojej działalności.
Scope 1 / Scope 2 / Scope 3
Kategorie emisji GHG:
- Scope 1 – emisje bezpośrednie,
- Scope 2 – emisje z energii,
- Scope 3 – emisje w łańcuchu dostaw.
Ślad węglowy
Całkowita emisja gazów cieplarnianych, która jest bezpośrednio lub pośrednio efektem działalności organizacji.
Ślad węglowy firmy – czym jest i jak go mierzyć – Akademia Cyfryzacji GS1 Polska
VSME – uproszczony standard ESG dla MŚP
VSME to dobrowolny, uproszczony standard raportowania ESG dla małych i średnich firm. Pomaga uporządkować dane i odpowiadać na wymagania klientów, banków oraz partnerów biznesowych – bez wdrażania pełnego raportowania zgodnego z ESRS. Dla wielu MŚP to praktyczny pierwszy krok w uporządkowaniu danych ESG i przygotowaniu się na wymagania rynku.
Zrównoważony rozwój
Zaspokajanie potrzeb obecnego pokolenia w taki sposób, by nie ograniczać możliwości działania i dbania o swoje potrzeby przyszłym pokoleniom. Pomaga ograniczać negatywny skutki zmian klimatycznych. Obejmuje trzy filary: gospodarczy, społeczny i środowiskowy.
