Najczęściej zadawane pytania o system kaucyjny (DRS) 

Wprowadzenie DRS wiąże się z wieloma wyzwaniami logistycznymi, operacyjnymi, a także z wątpliwościami konsumentów. Przedstawiamy więc odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania o system kaucyjny. 

• System kaucyjny (DRS) polega na pobieraniu kaucji przy zakupie napoju i jej zwrocie po oddaniu pustego opakowania. 
• Kaucja obejmuje jednorazowe butelki plastikowe, puszki metalowe oraz szklane butelki wielokrotnego użytku. 
• Konsumenci oddają opakowania w punktach zbiórki lub automatach i odzyskują wpłaconą kaucję. 
• Do zwrotu kaucji nie jest potrzebny paragon, a opakowanie nie może być zgniecione. 
• System kaucyjny wprowadza nowe obowiązki dla producentów, sklepów i operatorów systemu. 

Co to jest system kaucyjny (DRS)? 

System kaucyjny DRS (ang. Deposit Return System) to mechanizm, który ma na celu zwiększenie recyklingu i ponowne wykorzystanie opakowań. Polega na pobieraniu kaucji przy zakupie napojów, która jest zwracana konsumentowi, gdy oddaje puste opakowanie do punktu zbiórki. Dzięki temu systemowi będziemy dążyć do zmniejszenia zużycia surowców pierwotnych, redukcji ilości odpadów na wysypiskach i lepszego wykorzystania surowców wtórnych.  

Kiedy system kaucyjny w Polsce? 

System kaucyjny w Polsce obowiązuje od października 2025 roku. Data została przesunięta, aby dać przedsiębiorcom i konsumentom czas na przygotowanie się do nowych regulacji.   

Jaka ustawa reguluje system kaucyjny w Polsce? 

System kaucyjny został wprowadzony ustawą z 13 lipca 2023 roku o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 r. poz. 1852).  

Ministerstwo Klimatu i Środowiska pracowało nad zmianami w ustawie o systemie kaucyjnym. Nowelizacja miała na celu dokładniejsze określenie zasad wydawania, cofania i zmieniania zezwoleń na prowadzenie systemu kaucyjnego. Projekt uwzględnił również postulaty branży, takie jak:  

• śledzenie kaucji w całym łańcuchu sprzedaży,  
• wyłączenie opakowań po produktach mlecznych,  
• wprowadzenie jednolitego systemu oznakowania.  

System kaucyjny – jakie opakowania obejmuje? 

System kaucyjny obejmuje większość opakowań napojów, ale niektóre, takie jak butelki po winie czy wysokoprocentowych alkoholach, są wyłączone z systemu. Oznacza to, że nie wszystkie opakowania podlegają kaucji, co może wynikać z takich przyczyn jak specyfika rynku czy trudności logistyczne.  

System kaucyjny – butelki szklane, plastikowe czy puszki?  

Systemem kaucyjnym są objęte jednorazowe butelki plastikowe o pojemności do 3 litrów, butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 litra oraz metalowe puszki o pojemności do 1 litra. Oznacza to, że większość popularnych opakowań na napoje podlega kaucji, co ma zachęcić konsumentów do ich zwrotu i recyklingu.  

System kaucyjny – ilu operatorów jest w Polsce?  

W przeciwieństwie do systemu kaucyjnego w innych krajach, jak Niemcy, w Polsce jest kilku operatorów, a nie jeden.  

Jak wygląda system kaucyjny w innych krajach? 

System kaucyjny – Niemcy 

Niemiecki system kaucyjny, znany jako Pfandsystem, jest jednym z najbardziej rozwiniętych w Europie. Został wprowadzony w 2003 roku. W tym kraju objęte systemem są: butelki plastikowe, puszki aluminiowe i butelki szklane. Kaucja za butelki jednorazowego użytku wynosi 0,25 euro, a za butelki wielokrotnego użytku od 0,08 do 0,25 euro. System jest bardzo efektywny – konsumenci zwracają około 95% opakowań. Od 2024 roku kaucją objęte są również butelki po mleku i napojach mlecznych.  

System kaucyjny – Słowacja 

W Słowacji system kaucyjny został wprowadzony 1 stycznia 2022 roku i obejmuje butelki PET oraz puszki po napojach. Kaucja wynosi 0,15 euro za opakowanie. System ma zwiększyć efektywność recyklingu, który przed jego wprowadzeniem wynosił tylko 60%. W pierwszym roku działania systemu udało się zebrać ponad 70% opakowań, a w kolejnym roku już 92%. Automaty do zwrotu opakowań znajdują się w sklepach o powierzchni powyżej 300 m². 

System kaucyjny – Holandia 

Holandia wprowadziła system kaucyjny w 2005 roku. Obejmuje opakowania szklane wielokrotnego użytku, butelki plastikowe oraz puszki aluminiowe. Kaucja wynosi 0,25 euro za butelki plastikowe i puszki. System jest bardzo efektywny – konsumenci zwracają ponad 80% opakowań. Od 2023 roku kaucją są objęte również puszki aluminiowe. System kaucyjny w Holandii działa na zasadzie zwrotu kaucji za każdą oddaną butelkę lub puszkę. Konsument płaci kaucję przy zakupie napoju i odzyskuje tę kwotę, kiedy odda puste opakowanie do specjalnych automatów w sklepach.  

Z jakimi kosztami wiąże się wdrożenie systemu kaucyjnego w Polsce? 

Zgodnie z raportem Deloitte „System kaucyjny w Polsce – koszty, perspektywy, szanse” całkowite koszty operacyjne systemu w ciągu 10 lat wyniosą około 37 miliardów złotych.  

Ta kwota to:  

• koszty inwestycyjne na uruchomienie systemu – szacowane na ponad 14 miliardów złotych, 
• 23 miliardy złotych na koszty operacyjne, w tym: zatrudnienie pracowników, opłaty logistyczne oraz serwisowanie urządzeń.  

Jakie są korzyści z wprowadzenia systemu kaucyjnego? 

Wprowadzenie systemu kaucyjnego przynosi liczne korzyści ekologiczne i ekonomiczne. Przede wszystkim zwiększa poziom recyklingu, co prowadzi do zmniejszenia ilości odpadów na wysypiskach. Ponadto system kaucyjny pomaga w oszczędzaniu surowców naturalnych, ponieważ opakowania są ponownie wykorzystywane. Zmniejsza się zanieczyszczenie środowiska, co ma pozytywny wpływ na zdrowie ludzi i zwierząt. 

Jak konsument odzyskuje pieniądze za oddaną butelkę? 

Kaucja jest pobierana od konsumenta przy zakupie napoju i zwracana po oddaniu pustego opakowania. Zwrot kaucji musi nastąpić w gotówce, a wszelkie inne formy zwrotu, takie jak vouchery, są niedopuszczalne.  

Czy do zwrotu kaucji trzeba mieć paragon? 

Konsument nie musi mieć paragonu, aby uzyskać zwrot kaucji. Zwrot jest możliwy w punkcie zbiórki lub w butelkomatach. Opakowania nie mogą być zgniecione. Dzięki temu proces zwrotu jest prosty i wygodny dla konsumentów, co ma zachęcić ich do aktywnego uczestnictwa w systemie.  

Jakie są koszty dla konsumentów? 

Koszty systemu kaucyjnego mogą wpływać na ceny produktów, ponieważ producenci muszą je uwzględnić w cenach napojów. Ostateczną decyzję o wysokości cen podejmują producenci, którzy muszą znaleźć równowagę między kosztami systemu a konkurencyjnością swoich produktów.  

Czy można zwracać wszystkie butelki?  

Konsumenci mogą zwracać opakowania z odpowiednimi oznaczeniami. Oznakowania na opakowaniach objętych systemem kaucyjnym wskazują na przynależność do systemu oraz wysokość kaucji. Wzór takiego oznakowania można znaleźć na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska: https://www.gov.pl/web/klimat/oznakowanie-opakowan-w-systemie-kaucyjnym. 

Czy butelki w systemie kaucyjnym są poddawane sortowaniu? 

Butelki zebrane w systemie kaucyjnym również są sortowane przed recyklingiem. Opakowania, które zostaną zebrane selektywnie, trafią do tych samych instalacji sortowania i recyklingu, co opakowania wyrzucone do kosza. Proces sortowania jest niezbędny, aby zapewnić skuteczny recykling i przetwarzanie materiałów na nowe produkty.  

Jakie są zasady rozliczania VAT w systemie kaucyjnym w Polsce? 

1. Kaucja jest pobierana na każdym etapie dystrybucji, od producentów, przez hurtowników i detalistów, aż po konsumentów.   

2. Kaucje pobierane w ramach systemu są zwolnione z podatku VAT. Dzięki temu przedsiębiorcy nie muszą naliczać dodatkowego VAT od wartości kaucji, co upraszcza i obniża koszty rozliczeń.  

3. Przedsiębiorcy są zobowiązani pod koniec roku kalendarzowego do rozliczenia VAT od kaucji niezwróconych opakowań. Jeśli część opakowań nie zostanie zwrócona, przedsiębiorcy muszą uwzględnić te kaucje jako podstawę opodatkowania.  

Które sklepy podlegają systemowi kaucyjnemu? 

• Sklepy o powierzchni powyżej 200 m² są zobowiązane do przyjmowania zwrotów opakowań. Muszą zapewnić odpowiednie punkty zbiórki, gdzie klienci mogą zwracać opakowania i otrzymywać zwrot kaucji.  
• Mniejsze sklepy mogą dobrowolnie zdecydować się na uczestnictwo w systemie kaucyjnym. Choć nie są zobowiązane, mogą to zrobić, aby przyciągnąć klientów i wspierać działania proekologiczne.  

Jakie obowiązki dla przedsiębiorców wynikają z systemu kaucyjnego? 

Producent: 

• musi umieszczać odpowiednie oznaczenie, które wskazuje, że dane opakowanie jest objęte systemem kaucyjnym,  
• jest zobowiązany do pobierania kaucji za opakowania przy sprzedaży swoich produktów,  
• musi zapewnić możliwość zwrotu kaucji za zwrócone opakowania,  
• powinien współpracować z operatorami, by zapewnić odpowiednie punkty zbiórki opakowań.  

Operator systemu: 

• musi zapewnić punkty zbiórki opakowań, gdzie klienci mogą zwracać opakowania i otrzymywać zwrot kaucji, 
• jest zobowiązany do prowadzenia szczegółowej ewidencji pobranych i zwróconych kaucji,  
• musi informować klientów o wysokości kaucji oraz zasadach jej zwrotu, nawet jeśli nie jest to bezpośrednio zapisane w ustawie – jest to dobra praktyka. 

Sklepy: 

• muszą zapewnić odpowiednie punkty zbiórki, gdzie klienci mogą zwracać opakowania objęte systemem kaucyjnym i otrzymywać zwrot kaucji,  
• są zobowiązane do prowadzenia szczegółowej ewidencji pobranych i zwróconych kaucji,   
• muszą informować klientów o wysokości kaucji oraz zasadach jej zwrotu. Choć nie jest to bezpośrednio zapisane w ustawie, jest to dobra praktyka, która pomaga w budowaniu zaufania i świadomości wśród konsumentów.  

Jakie są sankcje za nieprzestrzeganie przepisów systemu kaucyjnego? 

Przedsiębiorcy, którzy nie będą przestrzegać przepisów systemu kaucyjnego, mogą być narażeni na kary finansowe oraz inne sankcje administracyjne. Chodzi o zapewnienie skutecznego funkcjonowania systemu i zachęcenie przedsiębiorców do przestrzegania nowych regulacji.